درس۱

 

ویژوال بیسیک چیست؟

ویژوال بیسیک ابزاری است که به شما اجازه می دهد برنامه های تحت ویندوز( واسط گرافیکی کاربر) را توسعه دهید.

 

تاریخچه

• اولین نسخه از ویژوال بیسیک برای Dos و سیستم عامل Windows در سال 1991 معرفی شد.

• نسخه سوم ویزوال بیسیک ( نسخه توسعه یافته تر نسبت به نسخه ها قبلی) در سال 1993 منتشر شد.

• نسخه چهارم کمی دیرتر در سال 1995 به صورت عمومی انتشار یافت( پشتیبانی از سیستم عامل 32 بیتی)

• نسخه بعدی ویژوال بیسیک در سال 1996 منتشر شد. این نسخه از برنامه از کنترل های Activex پشتیبانی می کرد . همچنین در این نسخه پشتیبانی از سیستم عامل های 16 بیتی حذف شد.

• و آخرین نسخه آن یعنی ششم دارای قابلیت های زیادی از جمله کامپایلر(مترجم) سریعتر کنترل Activex جدیدتر و ساختن کنترل برای وب  است.

 

بخشی از قابلیت های ویژوال بیسیک:

• طراحی کامل برنامه
• استفاده بسیار از آیکن ها و تصاویر
• پاسخگویی به فعالیت های موشواره و صفحه کلید
• دستیابی به چاپگر و کلیپبورد (قسمتی از حافضه سیستم که هر برنامه ای می تواند به صورت موقت داده ای را در آن قرار دهد)
• پشتیبانی از ActiveX
• ابزار دستیابی به بانک داده(Database ) قدرتمند
• اشکال زدایی بسیار قوی
• پشتیبانی از دستیابی به فایل به صورت دائمی یا تصادفی
• ...

 

16 بیت در مقابل 32 بیت

• برنامه های نوشته شده توسط ویژوال بیسیک 3 یا نسخه 16 بیتی ویزوال بیسک 4 تنها بر روی ویندوز نسخه 3.1 ، ویندوز NT یا ویندوز 95 قابل اجرا هستند.
• برنامه هایی که برای نوشتن آنها از نسخه 32 بیتی ویژوال بیسیک 4، یا ویژوال بیسیک 5 یا

ویژوال بیسک 6 استفاده شده است تنها بر روی ویندوز 95 یا ویندوز NT نسخه 3.5.1 و بالاتر قابل اجرا هستند.

 

آشنایی با بعضی از مفاهیم اولیه

• Forms: پنجره هایی (Windows) که به عنوان رابط کاربر می سازید.
• Controls: خصوصیات گرافیکی طراحی شده بر روی فرم ها که به کاربر اجازه کنترل برنامه می دهد.(Textbox ,Label , CommandButton و غیره)
• Objects(اشیاء): فرم ها و کنترل ها، اشیاء در برنامه ویژوال بیسیک هستند.به همین دلیل برنامه نویسی با چنین برنامه هایی به برنامه نویسی شئ گرا معروف شده است( اشیاء کارهای برنامه شما را انجام می دهند)
• Properties (خواص): هر مشخصه ای از فرم یا کنترل بوسیله خواص آن تعیین می شود.بعنوان مثال خواصی شامل: نامها ، عناوین، اندازه، رنگ. شما میتوانید خواص اشیاء را در زمان طراحی برنامه یا اجرای آن تغییر دهید.
• Methods: رویه ای که می تواند بعضی از اعمال اشیا را انجام دهد یا در واقع کاری که شی میتواند انجام دهد.
• Event Procedures: کدی که به بعضی از اشیاء مربوط می شود. این کد زمانی اجرا میشود که حتما رویدادی اتفاق بیفتد. مثلا اگر ما متن Textboxی( شئ  در ویژوال بیسیک که به ما کمک می کند داده ای را در برنامه وارد کنیم) راتغییر دهیم، کدی از Textbox که مربوط به تغییر متن آن است اجرا می شود یا به عبارتی دیگر رویداد تغییر(Change) از شی Textbox اتفاق می افتد.

 

آشنایی با محیط  ویژوال بیسیک

بعد از اجرای ویزوال بیسیک پنجره ای به نام New Project باز خواهد شد این پنجره برای تعیین نوع پروژه ای است که می خواهیم انجام دهیم. زبانه Existing برای باز کردن پروژه از قبل ذخیره شده و Recent برای باز کردن پروژه هایی که اخیرا با انها کار کرده اید است.

برای شروع بر روی Open کلیک کنید.

در سمت چپ برنامه،Toolbar  قرار دارد.در Toolbar اشیاء زیر را می بینید:

• Textbox: کنترل Textbox طبیعی ترین وساده ترین راهی است که کاربر می تواند داده های خود را در برنامه وارد کند. به همین دلیل بیشترین استفاده را در برنامه های تحت ویندوز دارند.
• Label: معمولا از Label برای توصیف وتوضیح دیگر کنترل ها استفاده می شود.از مهمترین خاصیت Label ها Caption است که بدون آن نمی توان محل Label را پیدا کرد!
• Optionbutton: این کنترل را معمولا به اسم Radio button می شناسند زیرا این دو شبیه به هم هستند. معمولا از این کنترل، به صورت گروهی از دو یا چند کنترل استفاده می شود.به این دلیل  که معمولا برای تعیین یک از چند انتخاب ناسازگار استفاده می شوند. هر زمان که بر روی یکی از این کنترلها کلیک می کنید ( انتخاب می کنید) دیگر OptionButtonها خاصیت انتخابی خود را به کنترلی که کلیک کرده اید انتقال می دهند . برای مثال در هنگام نصب برنامه ها در پنجره لیسانس گفته می شود که من با این لیسانس موافقم یا موافق نیستم( Agree یا Not Agree ) که با کلیک بر Agree خاصیت انتخابی Not Agree به آن انتقال داده می شود.
• Frame: این کنترل هم مثل Label برای تعیین عنوان کنترل هایی است که نمی توانند خود را معرفی کنند.علاوه بر این می شود گفت که این کنترل محلی برای دیگر کنترل هاست. مثلا کنترل Optionbutton. با قرار دادن آرایه ای از این کنترل در کنترل Frame می توان یکی از چند مورد قابل انتخاب را برای کاربر قابل انتخاب کرد(عجب جمله ای نوشتم اما بعدا توضیح می دم)
• CommandButton: دکمه، کنترلی است که در ویژوال بیسیک اغلب بعنوان کنترل کلیک کننده نام برده می شود. از مهمترین رویداد آن کلیک است و چون در اغلب کنترل های دیگر این رویداد وجود دارد، از آن به عنوان یک کنترل بی ارزش نام برده شده است.
• Checkbox: این کنترلهای بسیار مفید زمانی بکار می روند که شما بخواهید به کاربرتان انتخاب بله یا خیر، صحیح یا غلط بدهید. وقتی بر روی این کنترل کلیک می شود ارتباطی بین بله یا خیر بوجود می آید مانند اینکه در پنجره تنظیمات یک برنامه شما بخواهید که جعبه ابزار در محیط برنامه نمایش داده شود یا خیر .
• ListBox: کنترلی برای لیست کردن مقادیری از داده ها است. 
• ComboBox: این کنترلها خیلی به کنترل ListBox شبیه هستند.برای تقسیم بندی داده ها بکار می رود.
• PictureBox:  کنترلهای Picturebox از قدرتمندترین وپیچیده ترین کنترل ها در نوار ابزار ویزوال بیسیک هستند. این کنترل شبیه ترین کنترل نسبت به بقیه کنترل ها به فرم(Form) ها است. برای مثال این کنترل ها از تمامی خواصی که نیازمند به خروجی گرافیکی دارند را پشتیبانی می کند.این کنترل ها از متد های گرافیکی نیز پشتیبانی می کند. به عبارت دیگر بیشتر خواصی که می توان برای Formها تعریف کرد برای این کنترل نیز بکار می روند.
• Image: از این کنترل برای نمایش تصاویر استفاده می شود و به دلیل نداشتن بعضی از خواص PictureBoxها محدودیت هایی برای استفاده از آن وجود دارد البته فوایدی نیز دارد از بزرگترین آن میتوان Load سریع تصاویر و نیز استفاده کم از حافضه سیستم را نام برد.
• Scrollbar: از نام این کنترل می توان به بزرگترین کاربرد آن پی برد. البته استفاده های دیگری نیزدارند. برای مثال برای کم یا زیاد کردن صدا در Media Player ویندوز از این کنترل استفاده شده است.
• DriveListBox, DirListBox, FileListBox: این سه کنترل معمولا با هم به کار میروند. یکی نشان دهنده لیست درایو های کامپیوتر ودیگری دایروکتوری ها وسومی نشان دهنده خود فایلها است. با اتصال آنها به هم می توانیم تمام فایل های موجود در کامپیوتر خود را ببینیم.
• Timer: شاید شما فکر کنید تنها خواصیتی که این کنترل دارد نمایش زمان است، اما نه! از این کنترل برای فرستادن دوره ای از دستورات به برنامه استفاده می شود.
• Line: این کنترل برای تزیین برنامه به کار می رود و به شما این امکان را می دهد که در هنگام طراحی برنامه یک یا چند خط راست را رسم کنید.
• Shape: کنترل Shape یک نمونه ارتقاء یافته از کنترل Line است. این کنترل می تواند 6 شکل ابتدایی را نشان دهد: مستطیل، مربع، بیضی، دایره، مستطیل توپر و مربع توپر. علاوه بر تمامی خواص کنترل Line ، تعدادی خواص دیگر نیز دارد.
• OLE (Object Linking Embedding): زمانی که OLE برای اولین بار ظاهر شد، عقیده پیوند اشیاء یک ایده به ظاهر بی ارزش بود. نشاندن این توانایی در Ms word و Ms Excel باعث تحریک کردن دیگر برنامه های تحت ویندوز شد و Microsoft بیدرنگ از کنترل OLE – به آن کنترل OLE Container می گفتند– برای کمک به پیشرفت و توسعه ویژوال بیسیک استفاده کرد.

 

توجه : برای قرار دادن این اشیاء بر روی فرم کافی است بر روی آن کلیک کرده و سپس در فرم بکشیم یا اینکه بر روی آن دابل کلیک کنیم. می توانید با درگ کردن آن را در جای مناسب قرار دهید.

 

البته درباره این کنترل ها در زمان استفاده از آن در برنامه های آموزشی که به خدمت دوستان ارائه می کنم، توضیحات مفصل تری خواهم داد.

 

 در سمت راست برنامه لیستی از اشیائی که در برنامه استفاده کردیم را در قسمت بالا و در زیر آن ، در وسط ، بخشی از خواص شیئی در فرم که بر روی آن کلیک کرده ایم، نمایش داده شده است. در قسمت پایین سمت راست یعنی بخش Form Layout نمایشگری نشان داده شده است که در این نمایشگر محل فرمی از برنامه که در حال طراحی آن هستیم، را در هنگام اجرا نشان می دهد. 

در قسمت بالا در زیر نوار منو میانبر هایی از دستورات، اشیاء و ابزار موجود در منوهای اصلی برنامه نشان داده شده است. از مهمترین این ابزار ها ابزار اجرای برنامه را می توان نام برد که در منوی Run وجود دارند.(برای اجرا میتوان از کلید میانبر F5 نیز استفاده کرد)

 

این بود مختصری از محیط ویژوال بیسیک . در درس های آینده ما نوشتن اولین برنامه با زبان ویژوال بیسیک را شروع می کنیم. 

درس۱

 

ویژوال بیسیک چیست؟

ویژوال بیسیک ابزاری است که به شما اجازه می دهد برنامه های تحت ویندوز( واسط گرافیکی کاربر) را توسعه دهید.

 

تاریخچه

• اولین نسخه از ویژوال بیسیک برای Dos و سیستم عامل Windows در سال 1991 معرفی شد.

• نسخه سوم ویزوال بیسیک ( نسخه توسعه یافته تر نسبت به نسخه ها قبلی) در سال 1993 منتشر شد.

• نسخه چهارم کمی دیرتر در سال 1995 به صورت عمومی انتشار یافت( پشتیبانی از سیستم عامل 32 بیتی)

• نسخه بعدی ویژوال بیسیک در سال 1996 منتشر شد. این نسخه از برنامه از کنترل های Activex پشتیبانی می کرد . همچنین در این نسخه پشتیبانی از سیستم عامل های 16 بیتی حذف شد.

• و آخرین نسخه آن یعنی ششم دارای قابلیت های زیادی از جمله کامپایلر(مترجم) سریعتر کنترل Activex جدیدتر و ساختن کنترل برای وب  است.

 

بخشی از قابلیت های ویژوال بیسیک:

• طراحی کامل برنامه
• استفاده بسیار از آیکن ها و تصاویر
• پاسخگویی به فعالیت های موشواره و صفحه کلید
• دستیابی به چاپگر و کلیپبورد (قسمتی از حافضه سیستم که هر برنامه ای می تواند به صورت موقت داده ای را در آن قرار دهد)
• پشتیبانی از ActiveX
• ابزار دستیابی به بانک داده(Database ) قدرتمند
• اشکال زدایی بسیار قوی
• پشتیبانی از دستیابی به فایل به صورت دائمی یا تصادفی
• ...

 

16 بیت در مقابل 32 بیت

• برنامه های نوشته شده توسط ویژوال بیسیک 3 یا نسخه 16 بیتی ویزوال بیسک 4 تنها بر روی ویندوز نسخه 3.1 ، ویندوز NT یا ویندوز 95 قابل اجرا هستند.
• برنامه هایی که برای نوشتن آنها از نسخه 32 بیتی ویژوال بیسیک 4، یا ویژوال بیسیک 5 یا

ویژوال بیسک 6 استفاده شده است تنها بر روی ویندوز 95 یا ویندوز NT نسخه 3.5.1 و بالاتر قابل اجرا هستند.

 

آشنایی با بعضی از مفاهیم اولیه

• Forms: پنجره هایی (Windows) که به عنوان رابط کاربر می سازید.
• Controls: خصوصیات گرافیکی طراحی شده بر روی فرم ها که به کاربر اجازه کنترل برنامه می دهد.(Textbox ,Label , CommandButton و غیره)
• Objects(اشیاء): فرم ها و کنترل ها، اشیاء در برنامه ویژوال بیسیک هستند.به همین دلیل برنامه نویسی با چنین برنامه هایی به برنامه نویسی شئ گرا معروف شده است( اشیاء کارهای برنامه شما را انجام می دهند)
• Properties (خواص): هر مشخصه ای از فرم یا کنترل بوسیله خواص آن تعیین می شود.بعنوان مثال خواصی شامل: نامها ، عناوین، اندازه، رنگ. شما میتوانید خواص اشیاء را در زمان طراحی برنامه یا اجرای آن تغییر دهید.
• Methods: رویه ای که می تواند بعضی از اعمال اشیا را انجام دهد یا در واقع کاری که شی میتواند انجام دهد.
• Event Procedures: کدی که به بعضی از اشیاء مربوط می شود. این کد زمانی اجرا میشود که حتما رویدادی اتفاق بیفتد. مثلا اگر ما متن Textboxی( شئ  در ویژوال بیسیک که به ما کمک می کند داده ای را در برنامه وارد کنیم) راتغییر دهیم، کدی از Textbox که مربوط به تغییر متن آن است اجرا می شود یا به عبارتی دیگر رویداد تغییر(Change) از شی Textbox اتفاق می افتد.

 

آشنایی با محیط  ویژوال بیسیک

بعد از اجرای ویزوال بیسیک پنجره ای به نام New Project باز خواهد شد این پنجره برای تعیین نوع پروژه ای است که می خواهیم انجام دهیم. زبانه Existing برای باز کردن پروژه از قبل ذخیره شده و Recent برای باز کردن پروژه هایی که اخیرا با انها کار کرده اید است.

برای شروع بر روی Open کلیک کنید.

در سمت چپ برنامه،Toolbar  قرار دارد.در Toolbar اشیاء زیر را می بینید:

• Textbox: کنترل Textbox طبیعی ترین وساده ترین راهی است که کاربر می تواند داده های خود را در برنامه وارد کند. به همین دلیل بیشترین استفاده را در برنامه های تحت ویندوز دارند.
• Label: معمولا از Label برای توصیف وتوضیح دیگر کنترل ها استفاده می شود.از مهمترین خاصیت Label ها Caption است که بدون آن نمی توان محل Label را پیدا کرد!
• Optionbutton: این کنترل را معمولا به اسم Radio button می شناسند زیرا این دو شبیه به هم هستند. معمولا از این کنترل، به صورت گروهی از دو یا چند کنترل استفاده می شود.به این دلیل  که معمولا برای تعیین یک از چند انتخاب ناسازگار استفاده می شوند. هر زمان که بر روی یکی از این کنترلها کلیک می کنید ( انتخاب می کنید) دیگر OptionButtonها خاصیت انتخابی خود را به کنترلی که کلیک کرده اید انتقال می دهند . برای مثال در هنگام نصب برنامه ها در پنجره لیسانس گفته می شود که من با این لیسانس موافقم یا موافق نیستم( Agree یا Not Agree ) که با کلیک بر Agree خاصیت انتخابی Not Agree به آن انتقال داده می شود.
• Frame: این کنترل هم مثل Label برای تعیین عنوان کنترل هایی است که نمی توانند خود را معرفی کنند.علاوه بر این می شود گفت که این کنترل محلی برای دیگر کنترل هاست. مثلا کنترل Optionbutton. با قرار دادن آرایه ای از این کنترل در کنترل Frame می توان یکی از چند مورد قابل انتخاب را برای کاربر قابل انتخاب کرد(عجب جمله ای نوشتم اما بعدا توضیح می دم)
• CommandButton: دکمه، کنترلی است که در ویژوال بیسیک اغلب بعنوان کنترل کلیک کننده نام برده می شود. از مهمترین رویداد آن کلیک است و چون در اغلب کنترل های دیگر این رویداد وجود دارد، از آن به عنوان یک کنترل بی ارزش نام برده شده است.
• Checkbox: این کنترلهای بسیار مفید زمانی بکار می روند که شما بخواهید به کاربرتان انتخاب بله یا خیر، صحیح یا غلط بدهید. وقتی بر روی این کنترل کلیک می شود ارتباطی بین بله یا خیر بوجود می آید مانند اینکه در پنجره تنظیمات یک برنامه شما بخواهید که جعبه ابزار در محیط برنامه نمایش داده شود یا خیر .
• ListBox: کنترلی برای لیست کردن مقادیری از داده ها است. 
• ComboBox: این کنترلها خیلی به کنترل ListBox شبیه هستند.برای تقسیم بندی داده ها بکار می رود.
• PictureBox:  کنترلهای Picturebox از قدرتمندترین وپیچیده ترین کنترل ها در نوار ابزار ویزوال بیسیک هستند. این کنترل شبیه ترین کنترل نسبت به بقیه کنترل ها به فرم(Form) ها است. برای مثال این کنترل ها از تمامی خواصی که نیازمند به خروجی گرافیکی دارند را پشتیبانی می کند.این کنترل ها از متد های گرافیکی نیز پشتیبانی می کند. به عبارت دیگر بیشتر خواصی که می توان برای Formها تعریف کرد برای این کنترل نیز بکار می روند.
• Image: از این کنترل برای نمایش تصاویر استفاده می شود و به دلیل نداشتن بعضی از خواص PictureBoxها محدودیت هایی برای استفاده از آن وجود دارد البته فوایدی نیز دارد از بزرگترین آن میتوان Load سریع تصاویر و نیز استفاده کم از حافضه سیستم را نام برد.
• Scrollbar: از نام این کنترل می توان به بزرگترین کاربرد آن پی برد. البته استفاده های دیگری نیزدارند. برای مثال برای کم یا زیاد کردن صدا در Media Player ویندوز از این کنترل استفاده شده است.
• DriveListBox, DirListBox, FileListBox: این سه کنترل معمولا با هم به کار میروند. یکی نشان دهنده لیست درایو های کامپیوتر ودیگری دایروکتوری ها وسومی نشان دهنده خود فایلها است. با اتصال آنها به هم می توانیم تمام فایل های موجود در کامپیوتر خود را ببینیم.
• Timer: شاید شما فکر کنید تنها خواصیتی که این کنترل دارد نمایش زمان است، اما نه! از این کنترل برای فرستادن دوره ای از دستورات به برنامه استفاده می شود.
• Line: این کنترل برای تزیین برنامه به کار می رود و به شما این امکان را می دهد که در هنگام طراحی برنامه یک یا چند خط راست را رسم کنید.
• Shape: کنترل Shape یک نمونه ارتقاء یافته از کنترل Line است. این کنترل می تواند 6 شکل ابتدایی را نشان دهد: مستطیل، مربع، بیضی، دایره، مستطیل توپر و مربع توپر. علاوه بر تمامی خواص کنترل Line ، تعدادی خواص دیگر نیز دارد.
• OLE (Object Linking Embedding): زمانی که OLE برای اولین بار ظاهر شد، عقیده پیوند اشیاء یک ایده به ظاهر بی ارزش بود. نشاندن این توانایی در Ms word و Ms Excel باعث تحریک کردن دیگر برنامه های تحت ویندوز شد و Microsoft بیدرنگ از کنترل OLE – به آن کنترل OLE Container می گفتند– برای کمک به پیشرفت و توسعه ویژوال بیسیک استفاده کرد.

 

توجه : برای قرار دادن این اشیاء بر روی فرم کافی است بر روی آن کلیک کرده و سپس در فرم بکشیم یا اینکه بر روی آن دابل کلیک کنیم. می توانید با درگ کردن آن را در جای مناسب قرار دهید.

 

البته درباره این کنترل ها در زمان استفاده از آن در برنامه های آموزشی که به خدمت دوستان ارائه می کنم، توضیحات مفصل تری خواهم داد.

 

 در سمت راست برنامه لیستی از اشیائی که در برنامه استفاده کردیم را در قسمت بالا و در زیر آن ، در وسط ، بخشی از خواص شیئی در فرم که بر روی آن کلیک کرده ایم، نمایش داده شده است. در قسمت پایین سمت راست یعنی بخش Form Layout نمایشگری نشان داده شده است که در این نمایشگر محل فرمی از برنامه که در حال طراحی آن هستیم، را در هنگام اجرا نشان می دهد. 

در قسمت بالا در زیر نوار منو میانبر هایی از دستورات، اشیاء و ابزار موجود در منوهای اصلی برنامه نشان داده شده است. از مهمترین این ابزار ها ابزار اجرای برنامه را می توان نام برد که در منوی Run وجود دارند.(برای اجرا میتوان از کلید میانبر F5 نیز استفاده کرد)

 

این بود مختصری از محیط ویژوال بیسیک . در درس های آینده ما نوشتن اولین برنامه با زبان ویژوال بیسیک را شروع می کنیم.